| |
|
¿Quién está hablando por ahí?
|
Quis homo hic loquitur?
|
| |
|
Soy yo, un desgraciado.
|
Ego sum miser.
|
| |
|
Yo sí que soy desgraciado, y del todo; se han desplomado
sobre mí la mayor desventura y el más cruel de los dolores.
|
Immo ego sum, et misere perditus,
cui tanta mala maestitudoque optigit.
|
| |
|
Anímate.
|
Animo bono es.
|
| |
|
¿Cómo puedo animarme? Dímelo tú.
|
Quo, obsecro, pacto esse possum?
|
| |
|
Es que de ese asunto que tanto
te angustia el culpable soy yo, lo confieso.
|
Quia istuc facinus, quod tuom
sollicitat animum, id ego feci et fateor.
|
| |
|
¿Qué es lo que oigo?
|
Quid ego ex te audio?
|
| |
|
La pura verdad.
|
Id quod verumst.
|
| |
|
¿Y qué mal te había hecho yo, joven,
para que obraras así y nos llevaras a la perdición a mí y a los míos?
|
Quid ego <de te> commerui, adulescens, mali,
quam ob rem ita faceres meque meosque perditum ires liberos?
|
| |
|
Un dios me impulsó; un dios me arrastró hacia ella.
|
Deus impulsor mihi fuit, is me ad illam inlexit.
|
| |
|
¿Cómo?
|
Quo modo?
|
| |
|
Obré mal, lo reconozco; sé muy bien que soy culpable.
Por eso vengo a suplicarte que tengas a bien perdonarme.
|
Fateor peccavisse et me culpam commeritum scio;
id adeo te oratum advenio ut animo aequo ignoscas mihi.
|
| |
|
Pero, ¿cómo te atreviste a tocar lo que no era tuyo?
|
Cur id ausu's facere, ut id quod non tuom esset tangeres?
|
| |
|
¿Qué quieres? Ya está hecho y no es posible deshacerlo.
Creo que los dioseslo querían, si no lo hubieran querido no habría sucedido.
|
Quid vis fieri? factum est illud: fieri infectum non potest.
deos credo voluisse; nam ni vellent, non fieret, scio.
|
| |
|
Lo que yo creo que quieren los dioses es que te estrangule en el potro.
|
At ego deos credo voluisse ut apud me te in nervo enicem.
|
| |
|
No digas eso.
|
Ne istuc dixis.
|
| |
|
¿Por qué te atreviste a tocarla sin mi consentimiento, si era mía?
|
Quid tibi ergo meam me invito tactiost?
|
| |
|
Fue por culpa del vino y del amor.
|
Quia vini vitio atque amoris feci.
|
| |
|
Este hombre es el colmo de la osadía.
¿Y te atreves a venirme con tales explicaciones, poca vergüenza?
Si ésa fuera una excusa válida y legal,
podríamos despojar a las matronas de sus joyas a plena luz del día
y luego, si nos detuvieran, nos escusaríamos con que estábamos borrachos
y que lo habíamos hecho por amor. Demasiado baratos van el vino y el amor,
si al borracho y al enamorado se les permite lo que les venga en gana.
|
Homo audacissime,
cum istacin te oratione huc ad me adire ausum, impudens!
nam si istuc ius est ut tu istuc excusare possies,
luci claro deripiamus aurum matronis palam,
post id si prehensi simus, excusemus ebrios
nos fecisse amoris causa. nimis vilest vinum atque amor,
si ebrio atque amanti impune facere quod lubeat licet.
|
| |
|
Pero yo me he presentado ante ti para pedirte perdón por mi locura.
|
Quin tibi ultro supplicatum venio ob stultitiam meam.
|
| |
|
No me gusta la gente que sale con excusas después de hacer el daño.
Bastante sabías que no era tuya, no tenías que ponerle las manos encima.
|
Non mi homines placent qui quando male fecerunt purigant.
tu illam scibas non tuam esse: non attactam oportuit.
|
| |
|
Pero ya que me he atrevido a ponérselas, no me opongo
ni poco ni mucho a quedarme con ella para siempre.
|
Ergo quia sum tangere ausus, haud causificor quin eam
ego habeam potissimum.
|
| |
|
¿Quedarte con ella en contra de mi voluntad?
|
Tun habeas me invito meam?
|
| |
|
No pretendo nada en contra de tu voluntad, pero creo que debería ser mía.
Euclión, pronto reconocerás por ti mismo, lo mejor es que sea mía.
|
Haud te invito postulo; sed meam esse oportere arbitror.
quin tu iam invenies, inquam, meam illam esse oportere, Euclio.
|
| |
|
Te voy a llevar ante el pretor, por Hércules, y demandarte,
si no me la devuelves.
|
Iam quidem hercle te ad praetorem rapiam et tibi scribam dicam,
nisi refers.
|
| |
|
¿Qué tengo yo que devolverte?
|
Quid tibi ego referam?
|
| |
|
Lo que me has robado.
|
Quod surripuisti meum.
|
| |
|
¿Que yo he robado algo tuyo? ¿De dónde? ¿Y qué es lo que te he robado?
|
Surripui ego tuom? unde? aut quid id est?
|
| |
|
Que Júpiter te colme de bendiciones, si tú no lo sabes.
|
Ita te amabit Iuppiter, ut tu nescis.
|
| |
|
Como no me digas tú qué estás buscando...
|
Nisi quidem tu mihi quid quaeras dixeris.
|
| |
|
La olla de oro te estoy reclamando; ésa que tú mismo confiesas
haberme robado.
|
Aulam auri, inquam, te reposco, quam tu confessu's mihi
te abstulisse.
|
| |
|
Por Pólux, yo no he dicho ni he hecho eso.
|
Neque edepol ego dixi neque feci.
|
| |
|
¿Lo niegas?
|
Negas?
|
| |
|
Rotundamente lo niego. No tengo ni remota idea de qué oro
o de qué olla me estás hablando.
|
Pernego immo. nam neque ego aurum neque istaec aula quae siet scio nec novi.
|
| |
|
La que me has robado del bosque de Silvano.
Venga, devuélvemela. Yo estaría dispuesto a repartirla a medias contigo,
aunque para mí eres ladrón, no te voy a molestar. Vamos, devuélvemela.
|
Illam, ex Silvani luco quam abstuleras, cedo.
i, refer. dimidiam tecum potius partem dividam.
tam etsi fur mihi es, molestus non ero. i vero, refer.
|
| |
|
Tú no estás bien. ¿A qué viene llamarme ladrón? Yo pensaba, Euclión,
que habías descubierto otro asunto que guarda relación conmigo.
Es algo importante que quiero tratar contigo con calma, si dispones de tiempo.
|
Sanus tu non es qui furem me voces. ego te, Euclio,
de alia re rescivisse censui, quod ad me attinet;
~ magna est res quam ego tecum otiose, si otium est, cupio loqui.
|
| |
|
Con el corazón en la mano, dime: ¿no me has robado el oro?
|
Dic bona fide: tu id aurum non surripuisti?
|
| |
|
Tienes mi palabra: no.
|
Bona.
|
| |
|
¿Y no sabes quién me lo ha robado?
|
Neque <eum> scis qui abstulerit?
|
| |
|
Tampoco, palabra.
|
Istuc quoque bona.
|
| |
|
Y, si llegas a enterarte de quién me lo ha robado, ¿me lo dirás?
|
Atque id si scies qui abstulerit, mihi indicabis?
|
| |
|
Así lo haré.
|
Faciam.
|
| |
|
¿No pensarás repartírtelo
con el que lo tiene? ¿No estarás encubriendo al ladrón?
|
Neque partem tibi
ab eo qui habet indipisces neque furem excipies?
|
| |
|
No.
|
Ita.
|
| |
|
¿Y si me engañas?
|
Quid <si> fallis?
|
| |
|
En tal caso, que el gran Júpiter haga de mí lo que quiera.
|
Tum me faciat quod volt magnus Iuppiter.
|
| |
|
Con eso me basta. Y ahora, di lo que gustes.
|
Sat habeo. age nunc loquere quid vis.
|
| |
|
Por si no conoces la familia
a la que pertenezco, te diré que aquí al lado vive mi tío Megadoro;
mi padre era Antímaco; yo me llamo Licónides;
mi madre es Eunomia.
|
Si me novisti minus,
genere quo sim gnatus: hic mihi est Megadorus avonculus,
meus pater fuit Antimachus, ego vocor Lyconides,
mater est Eunomia.
|
| |
|
Conozco a tu familia. Ahora, ¿qué pretendes? Es lo que quiero yo saber.
|
Novi genus. nunc quid vis? id volo noscere.
|
| |
|
Tú tienes una hija.
|
Filiam ex te tu habes.
|
| |
|
Sí, en casa está.
|
Immo eccillam domi.
|
| |
|
Si no me equivoco, se la has prometido a mi tío.
|
Eam tu despondisti, opinor, meo avonculo.
|
| |
|
Estás al tanto de todo.
|
Omnem rem tenes.
|
| |
|
Bien, pues mi tío me ha mandado a decirte que rompe el compromiso.
|
Is me nunc renuntiare repudium iussit tibi.
|
| |
|
¿Que rompe el compromiso con todo listo, con la boda ya preparada?
Que los dioses y diosas inmortales, todos los que hay, lo confundan.
Por su culpa he perdido hoy todo un tesoro, desgraciado de mí.
|
Repudium rebus paratis, exornatis nuptiis?
ut illum di immortales omnes deaeque quantum est perduint,
quem propter hodie auri tantum perdidi infelix, miser.
|
| |
|
Cálmate y no eches maldiciones. Y, para que este asunto sea para bien
y felicidad tuyos y de tu hija, di conmigo: «Así lo quieran los dioses.»
|
Bono animo es, bene dice. nunc quae res tibi et gnatae tuae
bene feliciterque vortat—ita di faxint, inquito.
|
| |
|
Así lo quieran los dioses.
|
Ita di faciant.
|
| |
|
Así lo quieran los dioses también para mí. Y ahora, escucha:
no hay nadie tan despreciable que, cuando ha incurrido en falta,
no se avergüence de ello y no procure justificarse. Te suplico, Euclión,
que, si he cometido sin querer alguna falta contra ti o contra tu hija,
me perdones y me la entregues por esposa, como manda la ley.
Debo confesar que la violé la víspera de la fiesta de Ceres
bajo los efectos del vino y empujado por el ardor de la juventud .
|
Et mihi ita di faciant. audi nunciam.
qui homo culpam admisit in se, nullust tam parvi preti,
quom pudeat, quin purget sese. nunc te obtestor, Euclio,
ut si quid ego erga te imprudens peccavi aut gnatam tuam,
ut mi ignoscas eamque uxorem mihi des, ut leges iubent.
ego me iniuriam fecisse filiae fateor tuae,
Cereris vigiliis, per vinum atque impulsu adulescentiae.
|
| |
|
Ay de mí. ¿Pero qué desgracia es la que oigo?
|
Ei mihi, quod ego facinus ex te audio?
|
| |
|
¿A qué vienen esos gemidos,
si te hago abuelo el mismo día de la boda de tu hija?
Porque tu hija acaba de dar a luz a los diez meses justos: echa cuentas.
Por esa razón mi tío ha deshecho el compromiso: lo ha roto por mí.
Entra y pregunta si es cierto lo que te digo.
|
Cur eiulas,
quem ego avom feci iam ut esses filiai nuptiis?
nam tua gnata peperit, decumo mense post: numerum cape;
ea re repudium remisit avonculus causa mea.
i intro, exquaere, sitne ita ut ego praedico.
|
| |
|
Estoy completamente perdido.
Qué cúmulo de desgracias se amontonan, una tras otra, sobre mí.
Entraré a ver qué hay de verdad en todo esto.
|
Perii oppido,
ita mihi ad malum malae res plurimae se adglutinant.
ibo intro, ut quid huius verum sit sciam.—
|
| |
|
Te sigo en unos momentos.
Parece que ya las cosas están llegando a buen puerto, que estoy salvado.
No sé es dónde se ha metido mi esclavo Estrobilo, que no lo encuentro.
Como no me quede a esperarlo aquí un rato más. Ya entraré más tarde
a hablar con Euclión; mientras tanto tendrá tiempo de enterarse
de lo que hice por la vieja nodriza, que lo sabe todo.
|
Iam te sequor.
haec propemodum iam esse in vado salutis res videtur.
nunc servom esse ubi dicam meum Strobilum non reperio;
nisi etiam hic opperiar tamen paulisper; postea intro
hunc subsequar. nunc interim spatium ei dabo exquirendi
meum factum ex gnatae pedisequa nutrice anu: ea rem novit.
|